Kiến thức chuyên môn

4 giai đoạn của quá trình lành vết thương: Từ tổn thương đến phục hồi

Khi da và các mô bị tổn thương, cơ thể gần như ngay lập tức kích hoạt một chuỗi phản ứng sinh học nhằm kiểm soát chảy máu, làm sạch vùng tổn thương, hình thành mô mới và cuối cùng tái cấu trúc vùng mô đã được phục hồi.

Quá trình này được gọi là quá trình lành thương.

Thông thường, quá trình lành vết thương được mô tả qua 4 giai đoạn chính: cầm máu – viêm – tăng sinh – tái cấu trúc.

Tuy nhiên, đây không phải bốn bước hoàn toàn tách biệt. Chúng có thể chồng lấp và tác động qua lại. Khi một giai đoạn bị kéo dài hoặc gián đoạn, vết thương có thể chậm lành và trong một số trường hợp tiến triển thành vết thương mạn tính.

Tổng quan 4 giai đoạn của quá trình lành thương

Có thể hình dung quá trình cơ thể sửa chữa một vết thương theo trình tự:

Tổn thương → Cầm máu → Viêm → Tăng sinh → Tái cấu trúc → Phục hồi

Mỗi giai đoạn đảm nhiệm một nhiệm vụ khác nhau.

Cầm máu: kiểm soát tình trạng chảy máu và hình thành cục máu đông.

Viêm: loại bỏ mô tổn thương, vi sinh vật và chuẩn bị nền vết thương.

Tăng sinh: hình thành mô hạt, mạch máu mới và biểu mô mới.

Tái cấu trúc: sắp xếp lại collagen và tăng độ bền của mô sau lành thương.

Giai đoạn 1: Cầm máu

Giai đoạn cầm máu bắt đầu gần như ngay sau khi mô và mạch máu bị tổn thương.

Mục tiêu đầu tiên của cơ thể lúc này rất rõ ràng: hạn chế mất máu.

Mạch máu tại khu vực tổn thương co lại. Đồng thời, tiểu cầu tập trung tại vị trí vết thương và tham gia hình thành nút tiểu cầu.

Hệ thống đông máu sau đó được kích hoạt, tạo mạng lưới fibrin giúp ổn định cục máu đông.

Cục máu đông không chỉ giúp kiểm soát chảy máu. Nó còn tạo một nền tảng tạm thời để các tế bào tham gia sửa chữa mô có thể di chuyển và hoạt động trong những giai đoạn tiếp theo.

Có thể xem đây là phản ứng khẩn cấp đầu tiên của cơ thể sau khi xuất hiện vết thương.

Giai đoạn 2: Viêm

Sau khi tình trạng chảy máu được kiểm soát, quá trình lành thương chuyển dần sang giai đoạn viêm.

Các tế bào miễn dịch được huy động đến khu vực tổn thương để loại bỏ vi sinh vật, tế bào chết và các thành phần của mô bị tổn thương.

Bạch cầu trung tính thường xuất hiện sớm, sau đó đại thực bào đóng vai trò quan trọng trong việc dọn dẹp mô tổn thương và điều hòa quá trình chuyển sang giai đoạn sửa chữa.

Trong thời gian này, khu vực quanh vết thương có thể xuất hiện một số biểu hiện của phản ứng viêm như đỏ, sưng hoặc đau.

Viêm có đồng nghĩa với nhiễm khuẩn không?

Không.

Phản ứng viêm là một phần tự nhiên của quá trình lành thương, trong khi nhiễm khuẩn xảy ra khi vi sinh vật xâm nhập, phát triển và gây tác động bất lợi đến mô cũng như quá trình phục hồi.

Do đó, không nên chỉ dựa vào một biểu hiện đơn lẻ như đỏ hoặc dịch tiết để kết luận vết thương đã nhiễm khuẩn.

Cần đánh giá tổng thể tình trạng vết thương và người bệnh.

Điều gì xảy ra nếu giai đoạn viêm kéo dài?

Ở vết thương lành bình thường, phản ứng viêm sẽ dần được kiểm soát để cơ thể chuyển sang giai đoạn tạo mô mới.

Tuy nhiên, ở một số vết thương mạn tính, quá trình viêm có thể kéo dài.

Nhiễm khuẩn, biofilm, mô hoại tử, thiếu máu, áp lực kéo dài, bệnh lý nền và nhiều yếu tố khác có thể khiến vết thương bị “mắc kẹt” trong môi trường viêm.

Khi đó, quá trình hình thành mô mới bị ảnh hưởng và vết thương có thể kéo dài trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng.

Giai đoạn 3: Tăng sinh

Sau khi nền vết thương được chuẩn bị phù hợp, cơ thể bắt đầu bước vào giai đoạn xây dựng mô mới.

Đây là giai đoạn tăng sinh và bao gồm ba quá trình rất quan trọng:

Hình thành mô hạt → Co vết thương → Biểu mô hóa

Hình thành mô hạt

Mô hạt là mô mới hình thành tại nền vết thương.

Mô hạt khỏe thường có màu đỏ hoặc hồng và giàu các mạch máu nhỏ.

Sự xuất hiện của mô hạt phù hợp thường là một dấu hiệu cho thấy vết thương đang tiến triển trong quá trình phục hồi.

Hình thành mạch máu mới

Mô đang phục hồi cần oxy và chất dinh dưỡng.

Do đó, cơ thể hình thành các mạch máu mới để cung cấp nguồn lực cần thiết cho vùng tổn thương.

Khả năng tưới máu vì vậy có ảnh hưởng rất lớn đến lành thương.

Đây cũng là lý do những vết thương liên quan đến bệnh động mạch ngoại biên hoặc giảm tưới máu thường khó lành hơn.

Co vết thương

Các tế bào chuyên biệt tham gia kéo các bờ vết thương lại gần nhau, từ đó làm giảm diện tích tổn thương.

Quá trình này đặc biệt quan trọng đối với những vết thương hở lành theo quá trình tạo mô từ nền vết thương.

Biểu mô hóa

Các tế bào biểu mô bắt đầu di chuyển từ bờ vết thương và dần che phủ bề mặt.

Khi quá trình này hoàn thành, hàng rào bảo vệ của da bắt đầu được tái lập.

Tuy nhiên, lớp mô mới còn tương đối mỏng và dễ bị tổn thương nên vẫn cần được bảo vệ.

Giai đoạn 4: Tái cấu trúc

Vết thương đã đóng không có nghĩa là quá trình lành thương đã kết thúc.

Sau giai đoạn tăng sinh, cơ thể tiếp tục bước vào giai đoạn tái cấu trúc, còn được gọi là giai đoạn trưởng thành.

Collagen được sắp xếp và tổ chức lại, một phần mạch máu không còn cần thiết được giảm bớt và cấu trúc mô tiếp tục thay đổi.

Mục tiêu của giai đoạn này là tăng dần độ bền của vùng mô đã phục hồi.

Quá trình tái cấu trúc có thể kéo dài nhiều tháng sau khi bề mặt vết thương đã đóng.

Đây cũng là lý do cần tiếp tục bảo vệ vùng da mới lành khỏi áp lực, ma sát hoặc các tác động có thể gây tổn thương trở lại.

Làm thế nào nhận biết vết thương đang tiến triển tốt?

Không thể đánh giá quá trình lành thương chỉ dựa vào một dấu hiệu duy nhất.

Nhân viên y tế thường cần theo dõi nhiều yếu tố như:

• Kích thước và độ sâu của vết thương.
• Tình trạng nền vết thương.
• Mô hạt.
• Bờ vết thương.
• Dịch tiết.
• Da xung quanh.
• Dấu hiệu viêm hoặc nhiễm khuẩn.
• Mức độ đau.
• Tình trạng tưới máu.
• Diễn biến của vết thương theo thời gian.

Điểm quan trọng là xu hướng thay đổi của vết thương, chứ không chỉ hình ảnh tại một thời điểm.

Vì sao vết thương có thể bị “kẹt” và không tiếp tục lành?

Một vết thương bình thường sẽ dần chuyển từ phản ứng viêm sang hình thành mô mới.

Nhưng quá trình này có thể bị gián đoạn.

Một số yếu tố thường gặp bao gồm nhiễm khuẩn, biofilm, mô hoại tử, thiếu tưới máu, áp lực kéo dài, phù, dịch tiết không được kiểm soát, đái tháo đường, tình trạng dinh dưỡng và các bệnh lý toàn thân.

Ví dụ:

Một bệnh nhân loét tỳ đè vẫn tiếp tục chịu áp lực tại cùng vị trí thì vết thương có thể liên tục bị tổn thương.

Một bệnh nhân loét động mạch có tình trạng tưới máu kém sẽ khó cung cấp đủ oxy và dưỡng chất cho quá trình tạo mô.

Một vết thương có lượng dịch tiết lớn nhưng không được quản lý phù hợp có thể làm tổn thương vùng da quanh vết thương.

Do đó, khi vết thương không tiến triển như dự kiến, câu hỏi không nên chỉ là:

“Nên thay loại băng nào?”

Mà cần đặt câu hỏi rộng hơn:

“Yếu tố nào đang ngăn cản vết thương tiếp tục quá trình lành thương?”

Băng gạc có vai trò gì trong quá trình lành thương?

Băng gạc không trực tiếp “làm lành” vết thương thay cho cơ thể.

Vai trò của băng gạc là hỗ trợ tạo môi trường thuận lợi để cơ chế lành thương tự nhiên của cơ thể diễn ra.

Tùy tình trạng vết thương, băng gạc có thể được lựa chọn nhằm quản lý dịch tiết, duy trì môi trường ẩm cân bằng, bảo vệ mô mới hình thành, bảo vệ vùng da xung quanh hoặc hỗ trợ quản lý tải lượng vi khuẩn trong những trường hợp phù hợp.

Đây là cơ sở để các nhóm băng gạc tiên tiến như Hydrogel, Hydrocolloid, Alginate, CMC Gelling Fiber hay Foam được sử dụng cho những tình trạng vết thương khác nhau.

Khi nào cần những phương pháp chăm sóc chuyên sâu hơn?

Với các vết thương phức tạp, sâu, nhiều dịch hoặc khó tiến triển, chăm sóc bằng băng gạc có thể chỉ là một phần trong kế hoạch điều trị.

Sau khi đánh giá toàn diện, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp khác, trong đó có điều trị vết thương bằng áp lực âm (NPWT) đối với những chỉ định phù hợp.

Điểm quan trọng là phương pháp điều trị phải được lựa chọn dựa trên nguyên nhân, giai đoạn và tình trạng thực tế của vết thương, thay vì áp dụng một giải pháp cho mọi trường hợp.

Câu hỏi thường gặp về quá trình lành thương

Quá trình lành thương gồm mấy giai đoạn?

Quá trình lành thương thường được mô tả qua 4 giai đoạn: cầm máu, viêm, tăng sinh và tái cấu trúc. Các giai đoạn này có thể chồng lấp thay vì diễn ra hoàn toàn tách biệt.

Giai đoạn nào hình thành mô hạt?

Mô hạt được hình thành chủ yếu trong giai đoạn tăng sinh, cùng với quá trình hình thành mạch máu mới, co vết thương và biểu mô hóa.

Vết thương đỏ có phải bị nhiễm khuẩn không?

Không nhất thiết. Đỏ có thể xuất hiện trong phản ứng viêm bình thường, nhưng cũng có thể liên quan đến nhiễm khuẩn. Cần đánh giá cùng các dấu hiệu tại chỗ và toàn thân khác.

Vì sao vết thương mạn tính khó lành?

Vết thương mạn tính thường bị ảnh hưởng bởi một hoặc nhiều yếu tố như viêm kéo dài, nhiễm khuẩn, biofilm, giảm tưới máu, áp lực, phù, đái tháo đường hoặc tình trạng toàn thân của người bệnh.

Hiểu quá trình lành thương để chăm sóc đúng giai đoạn

Lành thương là một quá trình sinh học phức tạp và liên tục.

Từ việc hình thành cục máu đông trong những thời điểm đầu tiên đến quá trình tái cấu trúc collagen kéo dài nhiều tháng, cơ thể phải thực hiện hàng loạt phản ứng phối hợp để phục hồi vùng mô bị tổn thương.

Hiểu được 4 giai đoạn của quá trình lành thương – cầm máu, viêm, tăng sinh và tái cấu trúc – giúp nhân viên chăm sóc nhận biết tiến triển của vết thương, phát hiện những yếu tố có thể cản trở quá trình phục hồi và lựa chọn giải pháp phù hợp hơn.

ESYMED – Giải pháp chăm sóc vết thương tiên tiến

ESYMED phát triển hệ sinh thái giải pháp chăm sóc vết thương bao gồm băng gạc tiên tiến Winner Medical và giải pháp điều trị vết thương bằng áp lực âm NPWT CareOxi, hướng tới hỗ trợ nhiều nhu cầu khác nhau trong quá trình quản lý vết thương.

Bên cạnh cung cấp giải pháp, ESYMED hướng tới đồng hành cùng các cơ sở y tế trong hoạt động đào tạo, cập nhật kiến thức và ứng dụng các phương pháp chăm sóc vết thương phù hợp với thực hành lâm sàng.

CÔNG TY CỔ PHẦN ESYMED
Địa chỉ: ESYMED Building No08-LK29 Khu Dịch Vụ Dương Nội, P. Dương Nội, TP. Hà Nội
Email: sales@esymed.vn
Điện thoại: 0964.428.986
Website: esymed.vn